Bitcoin գործարքը կարելի է հետևել հատուկ առցանց ծառայություններից մեկի միջոցով, որոնք կոչվում են բլոկչեյն դիտարկիչներ (blockchain explorers)։ Դրա համար անհրաժեշտ է իմանալ գործարքի նույնացուցիչը, այսինքն՝ դրա Hash-ը։ Գործարքի Hash-ը մուտքագրվում է բլոկչեյն դիտարկչի հատուկ որոնման դաշտում, որից հետո համակարգը տվյալ գործարքը գտնում է բազմաթիվ այլ գործարքների շարքում և էկրանին ցուցադրում դրա մասին ամբողջ տեղեկատվությունը, ներառյալ գործարքի կարգավիճակը՝ հաստատված (confirmed) կամ չհաստատված (unconfirmed)։
Հաստատված և չհաստատված գործարք
Այն բանից հետո, երբ գործարքը ստորագրվում է օգտատիրոջ կողմից, այն հայտնվում է mempool-ում (չհաստատված Bitcoin գործարքների ընդհանուր էլեկտրոնային գրանցամատյանում), որտեղ որոշ ժամանակ սպասում է բլոկում ներառվելու իր հերթին։ Mempool-ում գործարքները դասակարգվում են ըստ դրանց համար սահմանված միջնորդավճարի։ Որքան բարձր է միջնորդավճարը, այնքան ավելի բարձր դիրք է զբաղեցնում գործարքը հերթում և այնքան ավելի մեծ են դրա արագ հաստատման հնարավորությունները։ Գործարքի ընթացիկ կարգավիճակը ցուցադրվում է բլոկչեյն դիտարկչում (blockchain explorer)։ Գործարքի Hash-ը որոնման դաշտում մուտքագրելուց հետո բացված պատուհանում կցուցադրվի անհրաժեշտ տեղեկատվությունը։ Գործարքի կարգավիճակը նկարագրող տողի կողքին կտեսնեք դաշտ, որտեղ ցուցադրված թիվը նշանակում է, որ գործարքը հաստատված է, իսկ այդ թիվը ցույց է տալիս հաստատումների քանակը։
Օպտիմալ է համարվում վեց հաստատումը։ Այդ դեպքում գործարքն այլևս չի կարող հեռացվել համակարգից, և կրիպտոարժույթի փոխանցումը համարվում է երաշխավորված կատարված։ Միևնույն ժամանակ, երեք հաստատումը նույնպես համարվում է լիովին ընդունելի արդյունք։ Եթե գործարքի նկարագրության կողքին ցուցադրվում է կարմիր կոճակ՝ «Unconfirmed Transaction»գրությամբ, ապա դա նշանակում է, որ տվյալ պահին գործարքը դեռևս չի ստացել հաստատում և, հետևաբար, դեռևս չի ներառվել մայներների կողմից ստեղծված բլոկում։
Ինչն է ազդում գործարքի հաստատման արագության վրա
Գործարքի հաստատման արագությունը կախված է հետևյալ գործոններից.
- Միջնորդավճարի չափից. Որքան բարձր է միջնորդավճարը, այնքան ավելի արագ է հաստատվում գործարքը։
- Ցանցի ծանրաբեռնվածությունից. Որքան ավելի ծանրաբեռնված է ցանցը, այնքան ավելի դանդաղ է հաստատվում գործարքը։ Սա անմիջականորեն կապված է փոխարժեքի տատանողականության հետ. որքան ուժեղ են գնի փոփոխությունները, այնքան ավելի շատ գործարքներ են իրականացվում, ինչի հետևանքով ցանցը ծանրաբեռնվում է։
- Գործարքի չափից (բայթերով). Մեծ չափի գործարքը կարող է չտեղավորվել այն բլոկում, որտեղ արդեն ներառված են այլ գործարքներ։ Այդ դեպքում փոխանցումը մնում է ցանցում՝ սպասելով հաջորդ բլոկի ստեղծմանը։
Գործարքի փոխանցման արագության վրա ամենամեծ ազդեցությունն ունի միջնորդավճարի չափը։ Bitcoin ցանցում կրիպտոարժույթի փոխանցման ընդհանուր միջնորդավճարը հաշվարկվում է որպես գործարքի քաշի և ցանցում տվյալների փոխանցման արժեքի (սատոշի՝ 1 բայթի համար)արտադրյալ։ Քանի որ տվյալների փոխանցման արժեքը հաստատուն մեծություն չէ, միջնորդավճարի արդիական արժեքը պետք է ճշտել բլոկչեյն դիտարկչում (blockchain explorer)։ Եթե ցանկանում եք արագացնել գործարքի հաստատումը, խորհուրդ է տրվում սահմանել տվյալ պահին արդիականից ավելի բարձր միջնորդավճար։
Ինչ անել, եթե գործարքը երկար ժամանակ չի հաստատվում
Եթե գործարքը երկար ժամանակ մնում է ցանցում և չի հաստատվում, կարող եք կատարել հետևյալ քայլերից մեկը.
- Սպասել, մինչև գործարքը հաստատվի։
- Սպասել, մինչև գործարքը չեղարկվի։
- Քանի դեռ գործարքը գտնվում է mempool-ում, ավելացնել դրա միջնորդավճարը՝ օգտագործելով հատուկ գործառույթներ.
- Replace-by-Fee (RBF),
- Child Pays for Parent (CPFP)։
- Օգտվել գործարքների հատուկ արագացնող ծառայություններից (transaction accelerators)։
Replace-by-Fee (RBF) գործառույթը
Replace-by-Fee (RBF) գործառույթը թույլ է տալիս խմբագրել արդեն գոյություն ունեցող գործարքը, քանի դեռ այն գտնվում է mempool-ում։ Խմբագրումը վերաբերում է միայն միջնորդավճարի չափի փոփոխությանը, մինչդեռ INPUTS (մուտքերը) և OUTPUTS (ելքերը) մնում են անփոփոխ։ Ցանցում նման խմբագրված գործարքը դիտարկվում է որպես նույն գործարքը, սակայն միջնորդավճարի բարձրացումից հետո այն տեղափոխվում է հերթի ավելի բարձր դիրք, ինչը մեծացնում է դրա արագ հաստատման հավանականությունը։
Միջնորդավճարի փոփոխության գործընթացը կատարվում է մի քանի փուլով.
- Մուտք գործել գործարքների պատմություն։
- Ընտրել երկար ժամանակ չհաստատված գործարքը և սեղմել «Increase Fee» կոճակը։
- Բացված պատուհանում սահմանել տվյալ պահին արդիական գինը մեկ բայթի համար։
- Սեղմել «Send» կոճակը, որից հետո պետք է հայտնվի «Your transaction has been successfully sent»ծանուցումը։
- Փոփոխությունն ավարտելուց հետո համակարգը գործարքին կվերագրի նոր Hash։
Պետք է հաշվի առնել, որ RBF գործառույթը հասանելի չէ բոլոր կրիպտոարժույթային դրամապանակներում։ Բացի այդ, որոշ դրամապանակներում այն կարող է նախատեսված լինել, սակայն լռելյայն ակտիվացված չլինել։ Այդ պատճառով դրամապանակ ընտրելիս կարևոր է նախապես ստուգել այս գործառույթի առկայությունը, իսկ օգտագործելուց առաջ՝ անպայման ակտիվացնել այն։
Child Pays for Parent (CPFP) գործառույթը
Գործարքն արագացնելու ևս մեկ տարածված մեթոդ է Child Pays for Parent (CPFP)-ը, որի բառացի թարգմանությունն է «երեխան վճարում է ծնողի փոխարեն»։ Այս մեթոդի հիմնական գաղափարն այն է, որ օգտատերը նախորդ գործարքի հիման վրա ստեղծում է նոր՝ դուստր գործարք, որի համար սահմանում է զգալիորեն ավելի բարձր միջնորդավճար։
Ինչպես է աշխատում Child Pays for Parent (CPFP). Ինչպես օգտագործել «մնացորդը» (change)
Հաճախ պատահում է, որ ուղարկողի INPUTS (մուտքերում) առկա է զգալիորեն ավելի շատ մետաղադրամ, քան նա նախատեսում է փոխանցել ստացողին։ Սակայն Bitcoin համակարգի կանոնների համաձայն՝ գործարք ձևավորելիս INPUTS (մուտքի) ամբողջ պարունակությունը պետք է ամբողջությամբ օգտագործվի։ Այդ պատճառով ուղարկողը գործարքը կազմելիս ստիպված է նշել տվյալ INPUTS (մուտքում) առկա Bitcoin-ների ամբողջ գումարը՝ ներառյալ ավելցուկը։ Կրիպտոդրամապանակների մշակողները լուծել են այս խնդիրը՝ ներդնելով «change» («մնացորդ»)գործառույթը։ Ֆիքսելով INPUTS (մուտքի) և OUTPUTS (ելքի) միջև եղած տարբերությունը՝ դրամապանակը ավտոմատ կերպով ստեղծում է երկրորդ OUTPUT (ելք)՝ ավելցուկային գումարը կրկին ուղարկողին վերադարձնելու համար։ Այս գործառույթը կոչվում է «change» («մնացորդ») և կարող է օգտագործվել ցանկացած գործարքի ժամանակ։ Այն նաև կիրառվում է Child Pays for Parent (CPFP) մեթոդում։
CPFP գործառույթն աշխատում է հետևյալ սկզբունքով.
- Եթե հաստատման հերթում երկար ժամանակ մնում է գործարք (այսուհետ՝ «ծնող գործարք»), որի արդյունքում ձևավորվել է որոշակի «change» («մնացորդ»), ապա ուղարկողը կարող է օգտագործել այդ «change»-ը՝ ստեղծելու նոր «դուստր գործարք», որի համար սահմանվում է զգալիորեն ավելի բարձր միջնորդավճար։ Միևնույն ժամանակ կարևոր է, որ «դուստր գործարքի» միջնորդավճարը բավարար լինի երկու գործարքների՝ ծնողի և դստեր, մշակման համար անհրաժեշտ ընդհանուր միջնորդավճարը ծածկելու համար։
- Արդյունքում ձևավորվում է գործարքների փաթեթ (ծնող և դուստր գործարքներ), որը բարձր միջնորդավճարի շնորհիվ գրավում է մայներների ուշադրությունը և հաստատվում է մոտ ժամանակում։
Այս մեթոդի արդյունավետությունը պայմանավորված է նրանով, որ մայները չի կարող հաստատել միայն «դուստր գործարքը», որն ունի իրեն գրավիչ միջնորդավճար։ Նա ստիպված է մշակել գործարքների ամբողջ փաթեթը, ներառյալ «ծնող գործարքը»։
Գործարքների արագացուցիչներ
Գործարքների արագացուցիչները հատուկ ծառայություններ են, որոնք որոշակի վճարի դիմաց ապահովում են տվյալ գործարքի ներառումը բլոկում՝ առանց ընդհանուր հերթին սպասելու։ Այդպիսով դրանք օգնում են ավելի արագ հաստատել գործարքը։ Այս ծառայություններից օգտվելու համար անհրաժեշտ է իմանալ գործարքի Hash-ը։ Արագացման ծառայության արժեքը տարբեր հարթակներում կարող է տարբեր լինել։ Դրանցից մի քանիսը վճար են գանձում միայն շատ ցածր միջնորդավճար ունեցող գործարքների կամ շատ հրատապ փոխանցումների համար։ Բացի այդ, արագացուցիչը կարող է լրացուցիչ վճար պահանջել նաև այն գործարքների համար, որոնց քաշը գերազանցում է 250 բայթը։